Batı'dan Doğu'ya eksen kayması: Turquerie Akımı

Enes Taha ERSEN / email protected

Tarihimizde en çok duyduğunuz kelime belkide "batılılaşma" kelimesidir. Modernleşme, çağdaşlaşma manasına gelen bu kelime, günümüzde standartların üzerinde olmayı temsilcilik ediyor. Belki de uluslar için bir zorunluluk haline getirilen batılılaşma gibi vaktinde da "doğululaşma" bir kasıt, ulaşılması hayal edilen noktadaydı.

BATI'NIN AKS KAYMASI

16'ıncı yüzyıldan 18'inci yüzyıla kadar Batı Avrupalılar, Türklerin hayat tarzını, sanat ve kültürünü taklit eden bir akıntı oluşturdular. Özellikle Fransızların başını çektiği bu akıma Türköri (Turquerie) akımı deniyor.

Göz Kamaştırıcı dönemler yaşayan Osmanlı, Avrupa'nın dikkatini üstüne çekmiş, yaşam biçimi ve kültür, sanat özellikleri ile Avrupa'da ikinci bir Rönesans etkisi oluşturmuştur. Özellikle 1721'de Yirmisekiz Mehmed Çelebi'nin Paris'e elçi olarak gönderilmesi Türk modasının Batı'daki etkisini artırmış, Türköri akımının kuvvetlenmesini ve adamakıllı yayılmasını sağlandı.

BATI'NIN TÜRK ÖZENTİLİĞİ

Kahve, nitelikli kumaşlar ve ve bir takım yiyecekler, bu dönemde Avrupalıların kullanımına sunuldu. Türk kültürünün tanıtımı ile buralara ulaşan kültür unsurları, Avrupa'da zamanla fazla tutuldu ve aranan popüler bir meta haline geldi.

Osmanlı tarihi konusunda bir güneş olan büyük tarihçi Halil İnalcık, Osmanlı Uygarlığı isimli kitabında 18'inci yüzyıl Avrupası'nda¸ sırf Türklere özenmek için sarık sarıp¸ cübbe giyen¸ Türk usulü nikah yapan¸ şatolarda Türk halıları¸ Türk lalesi¸ Türk içeceği kahve bulundurmayı âdet edinen elit tabaka ile saraylılara çoğu kez rastlandığını belirtiyor.

Aynı kitapta yer alan bir anekdotta Fransız elçisi Herbette'in o dönemden ; "Paris âdeta İstanbul mahallelerinden biri hâline geldi." demekten kendini alamadığından bahsediliyor.

MADAME DE POMPADOUR VE TÜRKLÜĞE MERAKI

Fransa'nın asilzadelerinden olan Madame de Pompadour da zamanın Türk kültürüne meraklı kişilerinden birisi oldu. Tıpkı Halil İnalcık'ın kitabında bahsettiği gibi "Türk gibi giyinmek" tabirini gerçekleştiren Pompadour, ünlü usta Charles André Van Loo'ya poz vererek "Türk Hanımefendi" resminin ortaya çıkmasına niçin oldu.

Türk kültürü 16 ila 18'inci yüzyıllar aralarında Avrupa'da bir Rönesans etkisi oluşturarak bir dönemin Avrupa'sını kasıp kavurdu.